” Chỉ Số Xà Phòng Hóa Là Gì ? Nghĩa Của Từ Chỉ Số Xà Phòng Hoá Trong Tiếng Việt

Bài viết giúp các em củng cố kiến thức về phản ứng xà phòng hóa và biết cách xác định các chỉ số chất béo: chỉ số axit, chỉ số xà phòng hóa, chỉ số este…

Đang xem: Chỉ số xà phòng hóa là gì

Chỉ số xà phòng hóa là gì?

Là một chỉ tiêu đánh giá chất béo, được biểu diễn bằng số miligam kali hiđroxit dùng để xà phòng hoá hoàn toàn 1 g chất béo. CSXPH xác định thành phần tổng cộng các axit béo.

Chỉ số xà phòng hóa của chất béo là gì. Xác định chỉ số chất béo.

1. Kiến thức liên quan:

a. Phản ứng xà phòng hóa chất béo:

– là phản ứng của chất béo với dung dịch kiềm NaOH/KOH, tạo grixerol và hỗn hợp các muối Na/K. Hỗn hợp các muối này chính là xà phòng.

*

– Là phản ứng không thuận nghịch.

b. Các chỉ số chất béo:

– Chỉ số axit: là số miligam KOH cần để trung hòa axit béo tự do có trong 1g chất béo.

– Chỉ số xà phòng hóa: là số miligam KOH cần để xà phòng hóa glixerit và trung hòa axit béo tự do trong 1g chất béo.

Chỉ số este: là số miligam KOH cần để xà phòng hóa glixerit của 1 g chất béo, là hiệu số giữa chỉ số xà phòng hóa và chỉ số axit.

Chỉ số I2: là số miligam I2 có thể cộng với 100g chất béo không no.

Cùng theo dõi bài giảng chi tiết của Thầy Nguyễn Hoàng Lâm – giáo viên trường THPT Yên Hoà – Cầu Giấy – giáo viên giỏi và nổi tiếng luyện thi thpt quốc gia.

Xem thêm: Hướng Dẫn Cách Chuyển Tiền Khác Ngân Hàng Có Được Không ? Chuyển Tiền Khác Ngân Hàng Mất Bao Lâu

2. Ví dụ minh họa:

Ví dụ 1:

Khi xà phòng hóa 2,52g chất béo A cần 90ml dung dịch KOH 0,1M. Mặt khác, xà phòng hóa hoàn toàn 5,04g chất béo A thu được 0,53g glixerol. Tìm chỉ số axit và chỉ số xà phòng hóa.

Lời giải:

Có: mKOH = 0,09.0,1.56.1000= 504 mg

=> Chỉ số xà phòng hóa: = 200 mg.

Phản ứng xà phòng hóa:

(RCOO)3C3H5 + 3KOH —> C3H5(OH)3 + 3RCOOK

nKOH= 3nglixerol = 3.(frac{0,53}{92})

=> mKOH = nKOH.56

=> số miligam KOH cần để xà phòng hóa 1g chất béo = (frac{m_{KOH}}{5,04})= (frac{3.0,53.56.1000}{92.5,04})= 192 mg

=> chỉ số este của mẫu chất béo = chỉ số xà phòng hóa – chỉ số axit

=> chỉ số axit = chỉ số xà phòng hóa – chỉ số este = 200 – 192 = 8 mg

Ví dụ 2:

Để trung hòa lượng axit tự do có trong 14g một mẫu chất béo, cần 15ml dung dịch KOH 0,1M. Tính chỉ số axit của mẫu chất béo.

Lời giải:

mKOH= 15.0,1.56= 84 mg

=> số miligam KOH cần dùng để trung hòa lượng axit tự do trong 1g mẫu chất béo là: 84/14 = 6 mg

=> chỉ số axit của mẫu chất béo là: 6

Ví dụ 3:

Để trung hòa 10g một chất béo có chỉ số axit là 5,6 cần dùng bao nhiêu gam NaOH?

Lời giải:

Mẫu chất béo có chỉ số axit là 5,6 => Ta có:

Cứ trung hòa 1g chất béo cần 5,6 mgKOH=> tương ứng với 4mg NaOH

Vậy: trung hòa 10g chất béo ———————————– 40mg = 0,04g NaOH

=> Cần 0,04g NaOH.

Ví dụ 4: 

xà phòng hóa 1kg chất béo có chỉ số axit là 2,8 cần dùng 350 ml dung dịch KOH 0,1M. Khối lượng glixerol thu được là bao nhiêu?

Lời giải:

cách 1: 

nKOH = 0,35.1 = 0,35 mol => mKOH = 0,35.56.1000=19600 mg

=> chỉ số xà phòng hóa của mẫu chất béo là: = 19,6 mg

=> chỉ số este = chỉ số xà phòng hóa – chỉ số axit = 19,6 – 2,8 = 16,8mg

(RCOO)3C3H5 + 3KOH — C3H5(OH)3 + 3RCOOK (1)

1g 16,8mg

1kg 16,8g

=> nglixerol = (frac{1}{3}.n{_{KOH}})(1) = (frac{16,8}{3.56})= 0,1 mol

=> mglixerol = 9,2 g

cách 2: 

KOH + RCOOH  RCOOK + H2O (1)

3KOH + (R’COO)3C3H5  3R’COOK + C3H5(OH)3 (2)

nKOH (1) =

*

= 0,05 mol

=> nKOH (2) = 0,35 – 0,05 = 0,3 mol

=> nC3H5(OH)3 =

nKOH (2) = 0,1 mol

=> mC3H5(OH)3 =9,2 gam

3. Bài tập tự giải:

Bài 1:Để xà phòng hóa 10kg chất béo có chỉ số axit bằng 7, người ta cho chất béo đó tác dụng với dung dịch chứa 1,42kg NaOH. Sau phản ứng hỗn hợp được trung hòa vừa đủ bởi 500ml dung dịch HCl 1 M.

a. Tính khối lượng glixerol và khối lượng xà phòng nguyên chất thu được.

b. Tìm khối lượng phân tử trung bình của các axit béo, biết rằng axit béo tự do cũng chính là axit đã tạo ra chất béo.

Xem thêm: Broke Down Là Gì ? Nghĩa Của Từ Break Down Trong Tiếng Việt Giải Nghĩa Và Sử Dụng Cụm Từ “Break Down”

Bài 2: Xà phòng hoá 1 kg chất béo có chỉ số axit bằng 7, chỉ số xà phòng hoá 200.Khối lượng glixerol thu được là bao nhiêu?

Bài 3: Một loại mỡ chứa 70% triolein và 30% tristearin về khối lượng. Tính khối lượng xà phòng thu được khi xà phòng hoá hoàn toàn 100kg chất mỡ đó bằng NaOH.

Bài 4: Một loại mỡ chứa 40% triolein, 20% tripanmitin, 40% tristearin. Xà phòng hoá hoàn toàn m gam mỡ trên bằng NaOH thu được 138 gam glixerol. Giá trị của m?

Bài 5: Để xà phòng hoá 35kg triolein cần 4,939 kg NaOH thu được 36,207 kg xà phòng. Xác định chỉ số axit của mẫu chất béo trên.

Ý nghĩa chỉ số xà phòng hóa

CSXPH lớn chứng tỏ trong chất béo có các axit phân tử khối nhỏ; ngược lại, CSXPH bé chứng tỏ có những axit béo phân tử khối lớn hoặc có chứa những chất không xà phòng hoá được.

Các em tải thêm BTTN về Phản ứng xà phòng hóa chất béo và Xác định chỉ số chất béo tại đây 🙂

Chúc các em học vui với sentory.vn :)

Xem thêm từ khóa:

chỉ số xà phòng hóa là
chỉ số xà phòng hóa của chất béo
công thức chỉ số xà phòng hóa
tính chỉ số xà phòng hóa

 

Related Articles

Trả lời

Check Also
Close
Back to top button